Ang Pagiging Masungit

Kumpara sa Indonesia kung saan mababait at pala-kaibigan ang mga tao, tulad ng mga Pinoys, mejo kabaliktaran sila dito sa Singapore.  Flat at masusungit ang mga tao.  So ang nagiging tendency ko tuloy e mapaganti ng pagsusungit din!  Hahaha!  Ayokong mag-generalize pero parang ang obserbasyon ko e yung mga galing sa lahing Intsik like sa Hong Kong at China, pare-pareho sila na walang warmth sa pakikitungo sa mga tao, lalo na sa mga estranghero.  Baka nasanay lang ako sa mga Pinoy at Indonesians na innate ang pagiging friendly, or sa mga Westerners na kahit papaano e mahilig mag-small talk.

But anyway, ganun talaga.  Kailangang matutong mag-adjust at mag-cope sa nasa kapaligiran.  Kung isa ang pagiging masungit dito, siguro kailangan ko lang maging conscious palagi at hindi maging reactive para hindi ko ma-adapt ang di kagandahang sistema at pag-uugali nilang ganito.  But then again, sabi nga ng iba kong mga kaibigan, masungit din daw ako by nature, so perhaps wala na kong dapat baguhin pa!  Hahaha!

Kliyente vs Ahensya

Kung nasa field ka ng Marketing, siguradong alam mo ang mga terminong “client side” at “agency side”.

Namulat ako sa industriyang pinasok ko na nasa client side.  Walong mahahabang taon din yun.  Ang nakakatawa dito, lagi sumasagi sa isip ko na “what if nasa agency side kaya ako?”.  Dami kong dahilan kung bakit naiisip ko to – una, dahil parang mas madali ang trabaho nila, pangalawa, ang paborito kong bahagi ng marketing which is advertising and communications ang sentro ng tasks nila, ikatlo (at masasabi kong pinakamababaw sa lahat ng mga dahilan) e parang “cool” ang dating ng mga tao sa ahensya – parang ang saya nila palagi at tipong barkadahan ang samahan, di tulad mashado sa client side na sobrang seryoso ang mga tao (relatively speaking).

Matapos ang dalawang taon na nabigyan ako ng pagkakataon na maranasan ang lumipat sa agency side, ang dami kong realizations.  Una, hindi mas madali ang trabaho nila, mas mahirap actually sa kontekstong mas maraming tasks na magrerequire ng time at physical involvement.  Oo, nakakapressure talaga ang sales and profitability targets kung nasa client side ka, pero equally stressful din ang mga tight deadlines at mahabang to-do list na kailangan mong tapusin araw-araw para sa mga kliyente mo.  Pangalawa, kung ang nakagisnan mo e ang ma-involve sa 4Ps or 5ps ng Marketing, mami-miss mo ang 3Ps or 4Ps kung ang hinahawakan mo lang e ang isang “P” (which is promotions).  Lalu na kung control freak ka na tulad ko, yung kawalan mo ng impluwensya sa kabuuan ng mga plano para sa isang brand e nakakainis din minsan.  Pangatlo, oo nga at generally “cool” ang mga ka-opisina mo, pero, “character” halos lahat – may good side sympre dahil masaya at tatawa ka ng tatawa pag kasama sila, pero may mga instances na maraming drama yung iba – minsan iisipin mo na lang na, ang hirap na nga ng trabaho, dadalihan ka pa ng arte, nakakapikon lang minsan!

Sa takbo ng mga sinasabi ko dito, it appears na parang nagsesentimiyento ako sa kasalukuyang kalagayan ko.  Well, yes and no.  ”Yes”, dahil nakakapagod talaga at minsan nararamdaman ko pa rin na hindi ako para dito.  Pero, “no” dahil masaya ako na naranasan ko pareho at hindi lahat e nabibigyan ng ganitong pagkakataon.  In addition, kung di siguro ako napunta sa kabilang side, di ko mae-experience ang lahat ng magagandang pinagdadaanan ko.  Hence, di ko pagpapalit ang mga naranasan ko at dadanasin ko pa sa mga susunod na araw.  Sabi nga nila, it’s a matter of managing your perspective and always having that positive mindset.

So, the difficult question comes in…  Kung papapiliin ako, anong mas gusto ko?  Siguro ngayon na nasa agency side ako, masasabi kong parang gusto kong bumalik sa pagiging kliyente.  Pero sabi nga nila (at totoo rin to sa buhay ko), you only learn to appreciate what you’ve had once it is lost or it is human nature na ginugusto natin palagi ang mga bagay na wala sa atin.  Sa huli, it is a matter of choice and it is based on our personal preference – walang tama o mali, walang nakakalamang o may kakulangan.

Simple lang, kung ikukumpara natin sa pagkain at pag-order sa isang fast food, you either go for a chicken meal or a burger meal – parehong masarap pero magkaiba ng lasa.  At the end of the day, ikaw ang magdedesisyon kung ano ang pipiliin mo!

kwentong ahensya 103

ganito pala ang pakiramdam ng mapunta sa kabilang side ng industriya. dati, ako yung aroganteng utusero sa ahensya, sa sitwasyon ko ngayon, nabaliktad ang mundo. ang maganda lang, napaghandaan ko ang pagbabagong ito, over the past months before getting into this stint, masasabi kong mejo nag-mature ako, humaba ang pisi ng pasensya, mas nagging maunawain at higit sa lahat, nagging positibo ang tingin sa lahat ng bagay. sabi nga sa libro ni joel osteen, “nobody or nothing should ever steal your joy”.

anyway, naisip ko lang base sa mga naranasan ko nung mga nakaraang araw, ang tingin ata talaga (well, generally speaking) ng ahensya sa kilyente ay ang kaaway o ang demonyo o ang kontrabida! wahahaha! uhmmmm, baka case-to-case basis, pero generally speaking, napansin kong ganyan ang tingin nila. pero depende rin siguro sa kliyente – malamang kung ikaw yung tipo ng kliyente na di alam ang gusto at objective or hindi marunong mag-isip ng matino at sobrang walang basehan ang desisyon, nakakapundi nga naman.

dahil jan, nagiging tampulan tuloy ang kalimitan sa mga ganitong uri ng kliyente sa usapang ahensya. isa pang nakaka-bilib e yung pagmagkakaharap sila, ang tingin mo e “best friends forever” ang treatment sa isa’t isa. pero pagnakatalikod na – hala, lait dito, puna doon! sobrang ang huhusay umarte. well, di ko siguro mate-take yung ganoong sitwasyon – nakakapikon ang sobrang kaplastikan, pero ang estilo ko so far e ang pagiging diplomatic at politically correct in picking out words and being sensitive enough in delivering what i am supposed to say. and so far, sa palagay ko naman e the approach is working pretty well.

isang buwang walang baboy

32 days na ako ngayon dito sa jakarta at simula pagdating ko hanggang ngayon e di pa ulit ako nakakakain ng ulam na baboy. hindi pa naman ako ganun natatakam sa pork, pero ang lutong pinoy ang mejo hinahanap ko na. kaya, kahit di ako ganun kasipag sa bahay considering sobrang busy sa trabaho, i decided to cook adobo!

intially, naisip ko na magluto ng pork adobo, kaso pagpunta ko sa carrefour, wala akong nakitang baboy. kesa naman lumayo pa ako para pumunta sa ranch market, di bale na, bumili na lang ako ng manok – halos tumilaok na ko dito sa kaka-manok dahil 5x a week ata ang pagkain ko ng ayam (yan ang bahasa para sa chicken – i’m starting to learn now… hehehe!). in addition, bumili ako ng usual ingredients – toyo, suka, bawang, asin, paminta, mantika. kaso lang, may catch nanaman, wala akong makitang cane vinegar, apple cider at red wine vinegar lang ang meron. tapos, wala rin yung tipikal na toyo na yung tipong datu puti or silver swan! so i ended up buying red wine vinegar and kikoman soy sauce na manamis-namis ang lasa.

the seasoning ingredients...

pero dahil isang buwan na kong di kumakain ng adobo, kahit di pareho ng lasang pinas yung naluto ko, ok na rin. good enough para masabi kong kahit papaano, may lutong bahay na pilipino ulit akong natikman.

apat na pirasong manok at with adobo seasoning ingredients

the final product...

malamang next weekend, sinigang naman!

ang ikalawang sabado at linggo

ito na ang ikalawang weekend ko dito sa jakarta. nagsimula ang aking sabado sa nakagawian nang buffet breakfast ng grand flora hotel. chicken sausage, fried chicken/spicy beef in soy sauce (di ko alam ang tawag talaga), nasi goreng, sunny-side-up, vanilla donut, chocolate bun at dalawang tasa ng kape – ito ang usual umagahan ko kung weekend, dahil kung may opisina, kape lang ang iniinom ko sa umaga. sabay ng pagkain ko ay ang halos memoryado ko nang musikang pinapatugtog nila – kenny g tracks na minsan ay may maliligaw na “let it snow” (nakakatawa, hindi ko alam kung sinasadya nilang patugtugin ito, o hindi lang nila alam na pamasko ang awiting ito!). mejo nagtagal ako sa breakfast hall dahil nagbasa pa ako ng dyaro at nagyosi habang pinapanood ang mainit na sikat ng araw sa gilid ng hotel. pinapanood ko rin ang halo-halong tao na kumakain – may lokal, may puti (na kalimitan ay may kasamang mukhang lokal na pokpok), may itim, may hapon, may mukang mabait, may mukhang mabaho, may mukhang hindi alam ang kinakain at kung anu-ano pa. matapos nito ay ang aking usual morning ritual sa banyo at tuluyan na rin akong nagbihis.

1130am, sinundo na ako ni pak haryanto – ang mabait at friendly driver, na kadalasan ay ginagawa kong human dictionary, he’s my usual translator from english to bahasa. paglabas namin ng hotel, nagulat ako sa sikip ng trapik, considering sabado! yun pala, may sine-celebrate na festival sa lugar ng kemang. kumbaga, para syang piyesta kung saan may mga tiyangge na dinudumog ng mga tao. makalampas dito, nagpahatid ako sa kanya sa “the peak” apartment kung saan imi-meet ko ang aking third degree cousin na dito rin pala nagwo-work at sa advertising agency din! tinawagan nya ako last week nung nag-send ako ng message sa kanya sa friendster. nakita ko kasi na ang lokasyon nya sa profile ay jakarta, at nabanggit din ng daddy ko na nadito nga daw sya. binigay ko ang address sa driver at sinabi nyang alam nya ang lugar. matapos ang makailang ikot sa nasabing lugar, at konting pagtatanong sa mga tao sa paligid, nakita rin namin ang apartment. pagkababa ko, nagpaiwan na ako at sinabing bukas na lang ako sunduin since sabi ng pinsan ko na ihahatid na lang daw nya ako pabalik sa hotel ko.

ang ganda ng apartment nya! sa labas pa lang, kita mo na ang pagka-elegante nito dahil sa disenyo ng istruktura. maganda rin ang security level dahil may private lift ang units per floor. finally, narating ko ang unit nya at matapos ang maraming taon ng hindi pagkikita, nakita ko syang muli! pinakita lang nya sa akin ang kanyang lugar – maganda rin ang interiors, lalo na ang maka-agaw pansin na plasma tv at high ceiling style ng living room. matapos nito, bumaba na kami para kumain ng lunch. dinala nya ako sa kung tawagin ay “ranch market” sa mega kuningan. katabi nito ang oakwood at malapit sa ritz carlton. kumain kami sa restawran na lowey ang pangalan. needless to say, masarap ang pagkain dito (i had hainanese chicken, coffee ice cream and diet coke) at maganda ang ambiance (upscale kasi ang lugar) – kung sa pinas, parang greenbelt 5 ito, kung sa amerika, parang yung mga al fresco sa beverly hills. mahaba ang naging kwentuhan namin at ang pinakhighlight nito ay ang mga tips na kanyang ibinigay sa akin, since 16 months na syang naninirahan dito. ilan sa mga tumatak sa akin na lagi kong aalalahanin ay ang mga sumusunod:

• enjoy every bit of it – oo, nandito ka para magtrabaho, but at the end of the day, your life is bigger than your new work. its perfectly understandable that at the start, ito ang magiging priority mo, pero dapat mo ring matutunang makita ang saya at ganda na ibinibigay sayo ng karanasang ito.
• don’t get attached – hindi lahat ng expectations mo, lalu na sa trabaho ay mangyayari kahit gaano ka pa kagaling. dahil nga sa lebel ng kaalaman ng mga tao dito, mas madali kang mafu-frustrate pag hindi nila nai-dedeliver ang na-envision mo. para maiwasan ang pakiramdam na ito, kailangang matutunan ang maging detached sa mga sitwasyon – if you know that you did more than what you can and it’s still a huge screw up, wala ka ng magagawa at hindi mo dapat dibdibin at sisihin ang iyong sarili dito.
• be in the inner circle of higherups – maganda nga na ka-close mo rin ang mga katrabaho mong mejo nasa ibaba, pero mahalagang suportado ka at valued ng mga nasa itaas. sa katapusan ng lahat, sila ang nagdedesisyon at nag-e-evaluate ng performance mo. bukod dito, tanggapin na natin na sa lahat ng kompanya ay may politika – mabuti nang alam mong maayos at maganda ang pagtingin sayo ng mga bosses.
• kung matindi na ang chismis sa pinas, mas matindi dito – self explanatory. magandang mag-ingat na lang daw dahil usually, tampulan ng chismis at laging pinapansin ng mga lokal ang mga dayuhan, lalo pa kung mejo mataas ang posisyon nito sa kompanya. kaya nga siguro, maganda na ring hindi mo lubos nauunawaan ang mga sinasabi nila para hindi ka apektado kung may mga marinig ka mang laban sa iyo.
• mag-ingat sa crab mentality ng pinoys – sa mga susunod na araw, marami kang maaring makasalamuhang pinoy. while ok yun kahit paano dahil may matatawag kang semblance of home sa dayuhang bansa, kailangan lang mag-ingat doon sa mga alam mo na, inggitero at inggitera na maaring hilahin ka pababa.
• happy mindset – maari ngang kalimitan ay mag-isa ka lang, pero ang mahalaga ay ang happy mindset dahil ito ang magsasaayos ng mentalidad at mood mo.

natapos ang aming lunch na sinasabing muli kaming magkikita, baka sa susunod ay para mag-clubbing, since magaganda rin daw ang clubs dito. then, nagpahatid na lang ako sa kanya sa isang mall na kung tawagin ay grand indonesia, katabi sya ng seibu at tulad ng senayan city, plaza senayan at plaza indonesia, isa rin itong maganda at high-end na mall. dito, nag-ikot ako at nanood ng sine mag-isa sa unang pagkakataon dito. “smart people” ang aking pinanood dahil mejo naintriga ako sa tagline ng pelikula – feeling ko nanaman e makaka-relate ako. hehehe! kaso, mejo matindi ang boring factor ng nasabing movie! pang-dvd lang ito, actually pede mo ngang palampasin na lang ito. anyway, at least nakanood ako ng movie mag-isa. natapos ang aking gabi sa pagkain ng dinner sa segafredo – lasagna at lime juice lang. matapos nito ay umuwi na ako sa hotel via blue bird taxi, at ulit, na-experience ko ang matinding trapik mula sudirman hanggang kemang. umuulan kasi rin kaya mabagal ang galaw ng mga sasakyan.

kaninang umaga, gusmising ako ng maaga para sumimba. sinundo akong muli ng driver ng bandang 10, para siguradong hindi ako male-late sa misang 11am sa teresia. doon, nag-meet kami ng dalawang pinay na nakasama ko noong isang linggo. mataimtim ulit akong nagdasal at nagpasalamat sa maganda at pinagpalang linggong nagdaan. matapos ang misa, pinakilala nila ako sa grupo ng iba pang pinoy sa labas ng simbahan. mukang mababait naman sila lahat. hopefully next time, makasama ako sa kanilang lumabas.

matapos ang misa, dahil na-intriga ako sa sinasabi nilang mall ambassador, sinabi ko sa driver na dalhin ako sa nasabing mall. nang makababa ako dito, ang una kong napansin ay ang chowking!!! kaya dali-dali akong pumasok dito para kumain ng tanghalian dito – i just had chicken asado, chicken siomai (oo, wala silang pork or beef), rice (1 plus 1 extra – hahaha!) at coke (wala silang diet coke sa chowking?!). halos pareho din ang lasa, kaso lang mejo matabang sa alat kumpara sa nakagisnan ko sa maynila. matapos kumain, inikot ko na ang mall. una, nagpapalit ako ng pera, dolyar sa rupiah. isa pang trivia dito, tinitingnan nila ang serial number ng dolyar! pag bago ata, yung published rate ang gagamitin sa pagpalit (halimbawa ngayon, usd 1 = rph 9,000), pero pag mejo mas luma (tulad ng dala kong dollar bill), mas mababa ng konti (rph 8,950). so pagkapalit ko, feeling milyonaryo nanaman ako dahil ang naging laman ng wallet ko ay rph 1, 220,000, pero sa pinas, mahigit php 6,000 lang ang value nito! so matapos noon, nag-ikot na ako. kumpara sa mga naunang malls na napuntahan ko, pansin ko kaagad na pang-masa ito. pero, cool finds ang makikita mo! cheap gadgets ang unang atraksyon sa akin! ang nakita kong pinakamurang 7 megapixel digicam ay walong libong piso lang at ang nikon d40 slr camera ay halos php 19k! ang mga laptop ay ganun din – nakakita ako ng vaio at lenovo na maliit, around php 20k lang at ang mac air ay less than php 70k! well, hindi ako updated sa mga presyo sa pinas, pero sabi nila ay higit na mababa ito – kumpara din sa singapore kung saan mura din ang mga gadgets! mura din ang mga pabango – meron din sila ditong katulad nung tindahan sa lucky plaza sa singapore na testers at discounted sa regular perfumes! at finally, nakuha ko na na para itong makati cinema square dahil nagkalat ang pirated dvds! bumili ako ng ilan, kung ikukumpara sa mcs sa pinas, mas mura dito ng php 20 dahil kung sa atin ay php 50, dito ay php 30 lang!

pagkatapos nito, bumalik na ulit ako dito sa hotel. pahinga, blog, tv (default na ang star world or hbo sa tv set ko), basa ng libro ni joel osteen at yosi muna. maya-maya, maghahanda na akong muli para sa isang linggong trabaho.

yan ang naging second weekend ko dito. dahan-dahan, nakikita ko na ang pagbuka ng magiging buhay ko sa susunod na mahigit labing-isang buwan. at sabi nga ng pinsan ko, enjoy every moment of it and happy mindset lang palagi – kaya ngayon, that’s what i’m upholding.

kwentong ahensya 101

makaraan ang dalawang linggo, masasabi kong meron nang kahit papaanong worth-blogging kwento tungkol sa aking bagong trabaho at industriyang pinasok…

sa kasalukuyan, konektado ako sa isang advertising agency dito sa jakarta bilang client service director o csd kung tawagin ng iba sa industriyang ito. makaraang dumaan ang ilang oportunidad na makapagtrabaho sa labas ng pilipinas, ito ang aking napili, kahit noong una ay mas gusto ko ang makapasok sa ahensya sa departamento ng strategic planning dahil mas gamay ko ang trabahong yon since walong taon din ako na nasa brand marketing. wag na nating ungkatin kung bakit ito ang aking napili dahil baka sabihin nyong mukha akong pera (hahahaha! uhmmm, mejo totoo! nagiging praktikal lang! hahahaha!).

sa unang linggo ng aking pagpasok, na-meet kong muli ang board of directors na nag-interview sa akin dati (tatlo sila – isang amerikano, isang malaysian at isang lokal). also, nagkaroon ako ng briefing at city tour na inayos ng hr director – na kung tawagin ko ngayon ay “surrogate mom in jakarta”, napaka-motherly at accommodating nya. halos lahat ng kailangan ko para makapagsimula ng buhay dito ay tinulungan nya ko – sana lang, di siya nakukulitan sa akin! sa unang linggo ring iyon ay ipinakilalala na sa akin ang magiging team ko. binubuo sila ng pitong tao (pero kailangang dagdagan dahil kulang pa sila ng dalawa) – account directors, account managers at account executives. ang dalawang account directors ay mga nanay na, nasa edad 34-37, samantalang ang mga account managers at executives ang mga mas bata, 23-30. lahat sila ay lokal na indonesians. ang mga hinahandle naming kliyente ay isang multinational pharma, lokal na manufacturer ng gatas na pambata at pangbuntis, financial institution, kompanyang gumagawa ng iniinom na pang-enerhiya at lokal na yosi brand (clue: ung parang may cinnamon flavor na tila pumuputok-putok pag sinindihan!). nung simula, ramdam ko ang effort nilang lahat na mag-ingles. kaso ganun talaga, anong magagawa ko na hindi pa ko marunong ng bahasa!

laid back pa lang nung unang linggo – getting to know sa isa’t isa at sa mga kliyente. tanungan tungkol sa mga napuntahan ko na sa siyudad, mga pagkaing na-try ko at mga salitang lokal na alam ko. kwentuhan rin ng mga bagay na makikita sa pilipinas, ang buhay ko dati, at kung anu-ano pa. nagamit ko rin ang example ng favorite blogger ko na si batjay kapag tinatanong lagi nila ako ng: “so, you’re from the philippines? you speak very good english!” – sinagot ko minsan yung isa na pa-joke ng: “oh, i was raised in sweden!” bwahahaha! anong akala nila sa mga pinoy – mga ita na di marunong magsalita ng universal language?!

makaraan ang isang linggo, lumabas na ang totoo! background – sa panahong ito, planning season ng mga kliyente para sa strategies and plans for next year. at dahil jan, lahat sila ay manghihingi ng brand communication review at matapos nito ay kukulitin na kami kasama ang stratplan na gumawa ng communication plan for 2009. so dahil jan, no choice ako kundi aralin na ang negosyo ng mga kliyente at tingnan ang mga nakaraang brand reviews – sa tulong nito, magiging madali kong maiintindihan ang mga insights na maaring gamitin para sa susunod na taon. kaso, sa kasamaang palad, mejo may kababawan ang portion ng analysis at insights ng kanilang reviews! although alam ko na ito dati pa, pero nakakagulat lang na totoo pala talaga – mababa pa ang competency level ng ilang tao dito, hindi tulad sa maynila na masasabi kong di hamak na magagaling mag-isip, gumawa at magsalita ang mga tao! at nung nagtatanong na ako sa kanila para mas lubos kong maunawaan ang mga pangangailangan ng mga kliyente, tila sobrang babaw ng mga sagot na tipong “nice to know” at hindi “actionable” ang mga sinasabi! dahil jan, talagang kailangan kong dumepende sa sarili ko – aralin on my own at magpuyat gabi-gabi para lang lumalim ang kaalaman ko.

so eto na nga, pinagawa ko sila ang brand communication review sa mga specific brands na hinahawakan nila – nagbigay ako ng outline para madali nilang magawa. in fairness, kinaya nila ang mga portions na: business/communication objectives, communication strategy and tactics, action plans implemented at competitive review. kaso, ang mga portion ng brand learnings and topline recommendations for next year’s platform, lumabas na ang mga nakakatawang output – yun bang tipong, sasabihin mo sa sarili mong, “pucha, seryoso ba to?!” o di kaya naman, “s.h.i.t., sinasabi mong 7 years ka na sa advertising at ganito ang tipo ng output mo?!”. oh well, kaya para dumali ang trabaho – ako na ang gumawa! oo, alam kong mali kasi dapat ang role ko e mag-guide, mag-motivate, mag-inspire at magbigay lang ng inputs, kaso naman – time constraint! tatlong presentations ang gagawin, at di ko yata mate-take na ganung yung quality ng output! so, pinagpuytan ko na ang paggawa! pero sa susunod, hindi ko na gagawin to, dahil hindi talaga tama.

pero sa kabila nito, may mga pambawi naman sila. una, masisispag at kita mong nag-e-effort sila. may isang pagkakataon na umuwi ng ala una ng umaga yung ae dahil nag-gather sya ng data, at nag-apologize pa sya dahil mejo mabagal daw sya – kawawa naman, pero at least alam nya ang kanyang kakulangan. pangalawa, willing silang matutuo – sinabi nilang lahat sa akin na natutuwa sila sa pagdating ko dahil kita nila na handa raw akong tumulong at magturo ng kaalaman ko, di raw tulad ng iba na utos lang ng utos. sinabi rin nung isa na lubos syang matutuwa kung pati daw ingles nya ay i-cocorrect ko. ikatlo, assertive at proactive sila. may iba daw na deadma lang, pero sa kabutihang palad, ang mga nasa team ko ay may diskarte kahit papaano. although mejo makulit sa pagcoconsult para siguraduhing aligned at tama sa pananaw ko ang gagawin nila, ang maganda ay gumagawa sila nga paraan kahit di mo sabihin. siguro dahil upfront e sinabi ko sa kanilang result-oriented ako, wala akong pakialam kung pano mo ginawa, basta binigay mo ang expected output on-time and in-full. finally, supportive din sila. tinatanong nila kung may kailangan pa akong tulong at pinapakita nilang ginagawa nila ang lahat para ma-achieve ang kinakailangan.

kahapon ng gabi, natapos ang first round of presentations. dahil sa efforts ng lahat, kasama na rin ang dasal ko (nagnonovena pa ako kay saint jude at saint anthony para maging successful ang kalidad ng output ko, pati na rin ng buong team), naging matagumpay at natuwa ang mga kliyente sa kanilang nasaksihan! buti na lang! dahil dito, kinausap ko ang team at nagpasalamat sa kanila (o di ba, ang bait ko! hehehe!). pinhiwatig ko na sana ituloy namin ang magandang nasimulan at mas pagbutihan pa, lalu na sa mga bagay na kailanga pang i-improve. makaraan noon, sama-sama kaming kumain at dinala nila ako sa kung tawagin dito ay “warung”, para daw matikman ko ang tunay na jakarta, hindi yung buhay expat na artipisyal! ang “warung” ay parang karinderya o turo-turo sa atin. masarap naman at sanay naman ang sikmura ko sa mga pagkaing tipong ganun, so ok lang. nilibre ko na rin sila – at least, hindi ako namulubi dahil sa turo-turo ko lang sila nilibre, mabuti na rin! wahahaha! so pagdating ko sa hotel, napahiga na lang ako at nakatulog – siguro dahil sa pagod sa nakaraang linggo!

alam kong simula pa lang ito at mas marami pang darating na pagsubok, pero ang mahalaga ay tama ang mindset at approach ko. masaya naman kahit papaano. iniisip ko na lang din ang consolation na pagiging pampered at spoiled ko dito sa kabila ng matinding pagtatrabaho – sariling opisinang malaki at may pinto (dahil dati sa pinas, nasanay lang ako sa mga cubicles), may inumin sa table ko pagdating sa umaga araw-araw, may drayber, may magandang tirahan, in short – thought balloon na expat life rocks! pasalamat din ako sa diyos dahil alam ko na dinidinig nya lagi ang dasal ko na maging ok ang lahat – at so far, ok ang lahat!

napansin ko lang naman…

matapos ang walong araw dito sa jakarta, may mga bagay akong napansing sa palagay ko ay kakaiba sa aking nakagisnan sa pinas. ang iba ay nakakatawa, ang iba naman ay nakakagulat, samantalang ang iba ay maari mo na lang palampasin o huwag nang pansinin. at dahil ako yung tipong mahilig magmasid at mag-analisa (at pumuna na rin, sige na nga), ang mga sumusunod ay ilan lamang sa mga bagay-bagay na napansin ko lang naman…

1. tila ang mga pilipino lang talaga ang magagaling at matatas mag-ingles sa mga bansang asyano. dito, napakaraming hindi mo makausap ng matinong ingles, ang iba naman na nakakapagsalita ay madalas mali-mali ang grammar, usage, tenses, prepositions, etc. ilan sa mga halimbawa ay ang mga sumusunod:

• dear value customer…
• for your convenient…
• in order us to processing your laundry timely…
• delaying process will might caused without the sign…
• discuss on our concern to be putted on review…

2. default na walang kutsara at tinidor sa kfc o mcdo kapag ang inorder mo ay manok at kanin. oo, nagkakamay sila sa fastfood. sinubukan ko gumaya pero isang beses lang dahil na-feel ko na parang may mali! hahaha! pero astig, san ka na nakakita na nagkakamay sa fastfood sa pinas habang kanin at ulam ang kinakain.

3. nakagawian na pagkatapos mananghalian sa opisina, ang kasunod na gagawin ay magsipilyo ng ngipin. ganoon pa rin ang habit ko dito, pero parang ako lang yata ang gumagawa nito. oo, karamihan sa kanila (o baka naman di ko lang nakikita) ay hindi na nagsisipilyo pagkakain ng tanghalian.

4. in fairness, warm at accommodating sila – parang mga pinoy din. tapos kapag kinausap ka sa kanilang wika at sinabi mo sa ingles na di mo naiintindihan, parang amazed at excited pa silang lalo kang kausapin! mababait sila in general.

5. sa isang restawran na nakainan ko, magkaiba ang presyo ng coke na may yelo at coke na walang yelo! mas mura ang may yelo. well, sa palagay ko it makes sense kasi konti lang ang nakalagay na coke sa isang baso kung may yelo ito, di ba? at saka, hindi at sila mahilig sa malamig na inumin dahil bukod sa parang tap water ang temperatura ng tubig na ibinibigay sa mga restawran, madalas na wala pa itong yelong kasama, unless manghihingi ka.

6. astig ang stirrer ng starbucks dito. tulad sa pinas, green ito na plastic, pero dito, mas malambot. iyun pala kasi may butas ito sa magkabilang dulo at maari mo ring gamitin na straw! ang galing di ba, mag-straw ng mainit na inumin tulad ng kape?!

7. akala ko dati, mga pinoy na ang pinakamagagaling at pinakamadiskarteng magmaneho ng sasakyan. nagkamali ako – mas magagaling ang mga tao dito! maliliit ang mga kalsada nila (generally speaking), at yung tila pang isang lane lang sa pinas ay two way dito. kaya halos kadikit na ng mukha mo ang bintana ng kotseng nasa tabi mo! ang gagaling din nila sumingit sa trapik at ang konsepto ng space in-between vehicles ay halos ga-buhok sa nipis! nakakatakot sa simula pero masasanay ka rin. pero sa palagay ko, ibang kwento kapag ikaw na mismo ang nagmamaneho – sa totoo lang, parang di ko yata susubukang magmaneho dito – baka atakihin ako sa puso sa gitna ng daan!

8. sablay ang koneksyon ng internet dito. ewan ko ba, kahit saan ka yata pumunta e mabagal ang internet!

9. kung pagandahan ng mga magagandang malls, parang talo ata ang maynila. kahit nasa atin ang mall of asia na sinasabing pinakamalaki daw sa asya (tama ba?), di hamak na mas magaganda ang itsura, istruktura at dating ng mga malls dito. marami ring tindahan (karamihan, mga sosyal na brands) na wala pa sa pinas ang mayroon dito.

10. kakaiba ang mga pangalan ng mga tao dito. siguro dahil nasanay ako na western or spanish sounding ang mga ngalan sa pinas kaya nhihirapan akong alalahanin ang mga pangalan ng tao dito. pero ang mas nakakatawa, may mga pangalan ng tao dito na mga salitang tila bastos o may konotasyong berde sa atin, halimbawa ng mga pangalan na na-encounter ko so far – “titi” at “kiki”! oo, walang biro. napatawa nga ako sa isip ko nung pinakilala sa akin ang dalawang taong ito! isa pang nakakatawa e ang bahasa para sa salitang opisina ay “kantor” – kaya hindi ata maganda sa ating pandinig kapag sinabi natin sa drayber dito na, “let’s go kantor”! bwahahahaha!

ang unang sabado at linggo

matapos ang isang linggo, na-miss ko ang managalog!  at na-miss ko rin ang magsalita ng straight english na di iniisip kung paano ko papa-simplehin ang mga salita dahil baka hindi ako maintindihan ng kausap ko!  oo, usapang barok na ingles ang naranasan ko dito matapos ang isang linggo (goodbye to my fake american accent, bwahahahaha!) – sa hotel staff, sa drayber, sa waiters at waitresses sa mga restawran, at mga ka-opisinang lokal.

sa wakas, weekend na!  ang ginawa kong plano ay simple lang naman bukod sa magpahinga!  sabado ng umaga, makipagkita sa aking real estate agent na tutulong maghanap ng apartment para sa akin.  sabado ng hapon, makipagkita sa isang kababayang nakilala ko dati dito noong nagtatrabaho pa ako sa jollibee marketing.  naging ok naman ang plano…  nung umaga, dalawang magagandang apartments ang nakita ko, casablanca mansion at bellagio.  parehong maganda at malapit sa opisina (relatively speaking), ang tanong na lang e kung anong mas importante sa akin, malaking unit o unit na may magandang mall sa ibaba.  mas pag-iisipan ko yan maya-maya, pero alinman sa kanilang dalawa ay ok na sa kin.

nung gabi naman, first time kong may nakahalubilong pinoy (aside from the two filipinos sa ahensya).  pinakilala rin nya ko sa mga naging kaibigan nya ditong pinoy.  kumain lang kami ng hapunan at nanood ng sineng “the dark knight” sa senayan city – isa sa pinakamagandang mall dito.

kanina naman, first time kong sumimba dito.  buti na lang, naipagtanong ko ang sked ng catholic mass na ingles.  st. therese ang pangalan ng simbahan na nasa menteng area, lugar ito kung saan maraming embassy ng iba’t ibang bansa at tirahan ng mga mayayaman (dahil sa ganda at laki ng mga bahay nila).  para sigurong forbes park sa maynila, kung hindi ako nagkakamali.  maganda naman ang simbahan at ang misa – while pareho halos lahat ng ritwal, ang naiba lang e yung time ng consecration – sa pinas kasi, pagkatapos nun, tatayo na sa pagkakaluhod, dito hindi – tatayo lang ulit pag kakanta na ng “ama namin”.  tapos ang komunyon ay organized – hindi yung tipong unahan sa pagpila, kundi per pew ang pagpunta para mangomunyon, katulad ng mga simbahan na nasimbahan ko sa amerika.

after ng misa, umuwi na ulit ako sa hotel at pinauwi ko na rin ang drayber, sabi ko bukas na lang ng umaga ulit ako sunduin ng alas otso para pumasok sa opisina.   kaya ngayon, eto, nagpapahinga lang ako para ulit sa isa pang linggo ng trabaho…  saka ko na ikukwento ang mga pangyayari sa trabaho, ok naman so far, pero wala pa kasing masyadong mga kwento.

pang-aliw lang, sa ilalim ay mga litrato na napapakita ng naging buhay ko noong nakaraang linggo…

ang pagkaing safe... kaso, walang gravy - sambal lang!

bagong paborito! hoka hoka bento - japanese fast food, parang tokyo tokyo sa pinas.

ang tindahan ni manong, este, pak pala

napakaraming nagyoyosi dito - kaya ayan ang tipikal na dami ng brands ng yosi sa isaang maliit na tindahan!

ang kanilang bersyon ng traysikel

senayan city - isa sa mga magagandang malls dito

oo, ganyan kamahal ang sine dito - 35,000! kailangan, milyonaryo ka para makanood! wahahahaha!